Zamysł utworzenia PWSZ w Nowym Sączu zrodził się na przełomie 1996 i 1997 roku. Koncepcja przewidywała uruchomienie kierunków pedagogicznych (na bazie funkcjonujących od kilku lat placówek oświatowych - Kolegium Nauczycielskiego i Kolegium Nauczycielskiego Języków Obcych) oraz ekonomicznych.

Upowszechnianiem i wspieraniem idei powołania PWSZ zajęło się Stowarzyszenie "Wiedza", w prace którego aktywnie włączyli się czołowi przedstawiciele sądeckiej przedsiębiorczości, kultury, nauki i samorządów. Dnia 20 maja 1997 r. zarejestrowano statut stowarzyszenia. Na walnym zebraniu, które odbyło się 7 lipca 1997 r. w Urzędzie Miejskim w Nowym Sączu, powołano Zarząd Stowarzyszenia "Wiedza" w składzie:

Przewodniczący: dr inż. Mirosław Lebiedziejewski
Z-ca Przewodniczącego: Prof. dr hab. Andrzej Bałanda
Sekretarz: Elżbieta Kądziołka
Skarbnik: dr Zofia Muzyczka
Członkowie: Andrzej Czerwiński, Leszek Korzeniowski,
Ks. Prof. Bolesław S. Kumor

Grupa inicjatywna na spotkaniu 12 sierpnia 1997 r. powierzyła przygotowanie wniosku o utworzenie Uczelni prof. Andrzejowi Bałandzie z Uniwersytetu Jagiellońskiego i jednocześnie zaproponowała mu kandydowanie na stanowisko pierwszego rektora Uczelni. Wniosek o powołanie PWSZ w Nowym Sączu złożono 10 września 1997 r., po wejściu w życie ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r., a jego sygnatariuszami byli wojewoda nowosądecki, prezydent Nowego Sącza, przewodniczący Sejmiku Samorządowego Województwa Nowosądeckiego oraz przewodniczący zarządu Sądeckiej Miejskiej Strefy Usług Publicznych.

PWSZ została utworzona rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 czerwca 1998 r. i rozpoczęła działalność z dniem 1 lipca 1998 r.

Minister Edukacji Narodowej zarządzeniem nr 11 z dnia 29 lipca 1998 r. nadał nowosądeckiej PWSZ Statut.